Wat is hoogbegaafdheid?

Er zijn veel misverstanden over hoogbegaafdheid. Het wordt vaak verward met “altijd hoge cijfers halen” of “alles vanzelf kunnen”. Maar hoogbegaafdheid gaat over méér dan alleen een hoog IQ. Het Delphi-model Hoogbegaafdheid (Kooijman – van Thiel, 2008) biedt een bredere en rijkere definitie:

Een hoogbegaafde is een snelle en slimme denker, die complexe zaken aankan. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Een sensitief en emotioneel mens, intens levend. Hij of zij schept plezier in creëren.

Deze omschrijving raakt precies de veelzijdigheid én de intensiteit die ik in mijn coachpraktijk vaak terugzie bij hoogbegaafde volwassenen.

---

Hoe uit hoogbegaafdheid zich?

Hoogbegaafdheid kent vele gezichten. In mijn werk gebruik ik de kerntalentenanalyse om inzicht te krijgen in hóe iemand hoogbegaafd is. Deze methode kijkt naar wat je als kind graag deed – en vooral hoe je dat deed. Dat zegt namelijk veel over je aard, je potentieel en je intrinsieke motivatie.

Uit de analyse komen 23 kerntalenten die sterk, half of klein kunnen zijn.

• Sterke kerntalenten zijn je natuurlijke energiegevers.
• Kleine kerntalenten kún je wel ontwikkelen, maar kosten op termijn energie.

Hoogbegaafden hebben vaak het vermogen om ook in hun kleine kerntalenten goed te worden. En dat is precies waar het vaak spaak loopt: ze doen werk dat ze kúnnen, maar dat niet meer voedt. Als het werk niet meer voldoende betekenisvol voelt, ontstaat het risico op een bore-out of burn-out.

Wanneer je zorgt dat je werk voor 70–80% aansluit bij je sterke kerntalenten, ervaar je meer energie, bevlogenheid en voldoening.

---

Hoogbegaafdheid volgens het Delphi-model

Het Delphi-model bestaat uit zes met elkaar samenhangende elementen. Een paar daarvan licht ik hieronder toe:

1. Hoogintelligent

Hoogbegaafden hebben in ieder geval een IQ van 130 of hoger (meer dan twee standaarddeviaties boven het gemiddelde). Toch voelen veel hoogbegaafden zich helemaal niet “slim”. Ze twijfelen regelmatig aan zichzelf.
Een officiële IQ-test – zoals die van Mensa – kan inzicht geven, maar het blijft een momentopname. Test jezelf vooral niet als je net uit een burn-out komt, dan ligt onderpresteren op de loer.

2. Hoogsensitief / Rijkgeschakeerd voelen

Zo’n 80% van de hoogbegaafden is ook hoogsensitief (HSP). Ze nemen subtiele signalen op, verwerken die diepgaand en voelen intens. Dat kan overweldigend zijn, maar ook prachtig – bijvoorbeeld in het kunnen opgaan in kunst, natuur of gesprekken van mens tot mens.

3. Gedreven

Veel hoogbegaafden hebben een sterk gevoel van rechtvaardigheid en willen écht iets betekenen. Die gedrevenheid zie ik vaak terug in coachvragen:
“Mijn werk kán ik wel, maar het voelt niet meer zinvol.”

4. Autonoom

De behoefte aan autonomie is groot. Zelf kunnen bepalen wat je doet, hoe je dat doet en met wie. In loondienst kan dat botsen. Dat maakt dat veel hoogbegaafden zich afvragen of zelfstandig ondernemerschap beter bij hen past.

---

Wat zijn de voordelen van hoogbegaafdheid op de werkvloer?

Hoogbegaafden kunnen complexe problemen doorzien, snel verbanden leggen, en creatieve oplossingen aandragen. Ze werken vaak razendsnel, pakken dingen op die buiten hun taakomschrijving vallen en denken meerdere stappen vooruit.

Helaas worden deze kwaliteiten niet altijd gezien – laat staan gewaardeerd. Pas als de hoogbegaafde vertrekt, valt het op: opeens blijven er zaken liggen die eerder ‘vanzelf’ gingen.

---

Geen hoogbegaafde is hetzelfde

Er bestaat geen one-size-fits-all lijstje met kenmerken. Veel mensen herkennen zich in een deel van de eigenschappen. Maar bij hoogbegaafden zit het ’m in de combinatie én de intensiteit.

Wil je een hoogbegaafde echt begrijpen? Ga dan het gesprek aan. En ben jij zelf hoogbegaafd – of vermoed je dat – en merk je dat je vastloopt, opbrandt of je verveelt in je werk?

Neem dan gerust contact met me op voor een vrijblijvende intake. Dan onderzoeken we samen of coaching of een kerntalentenanalyse je verder kan helpen.

---

Meer weten?

Ik geef regelmatig lezingen, workshops en masterclasses over hoogbegaafdheid op de werkvloer. Wil je dat ik eens langskom bij jouw organisatie? Neem gerust contact op.

Liever eerst iets luisteren of kijken? Dat kan ook:

🎧 Podcast over hoogbegaafdheid
🎥 Vidcast over hoogbegaafdheid

Wil je geen nieuwe blog missen? Meld je aan en ontvang automatisch updates over hoogbegaafdheid op de werkvloer.